Qəlyan və siqaretdən qurtulmağın ASAN YOLU
Əlişbar (və ya ümumiyyətlə qəlyan) çəkmək bir çoxları tərəfindən "tütün çəkməkdən daha zərərsiz" bir məşğuliyyət kimi qəbul edilsə də, tibbi araşdırmalar bunun tam əksini göstərir. Qəlyan tüstüsü orqanizm üçün ciddi təhlükələr daşıyır.
Budur qəlyanın əsas zərərləri:
1. Yüksək miqdarda Karbon Monoksid (Dəm qazı)
Qəlyan çəkərkən kömür yandığı üçün böyük miqdarda karbon monoksid hasil olur. Bu qaz qana keçərək oksigenin hüceyrələrə daşınmasına mane olur. Nəticədə:
Baş gicəllənməsi və ürəkbulanma.
Ürəyin daha sürətli işləməsi və yorulması.
Uzun müddətli istifadədə ürək-damar xəstəlikləri riski.
2. Ağciyər və Tənəffüs Problemləri
Qəlyan tüstüsü ağciyərlərin dərinliyinə qədər nüfuz edir. Bir qəlyan seansı (təxminən 45-60 dəqiqə) ərzində insan 100-200 ədəd siqaretə bərabər tüstü udur. Bu isə aşağıdakılara səbəb ola bilər:
Xroniki bronxit və nəfəs darlığı.
Ağciyər tutumunun azalması.
Ağciyər xərçəngi riskinin artması.
3. Toksik Maddələr və Ağır Metallar
Qəlyan tüstüsündə siqaretdə olduğu kimi, hətta bəzi hallarda daha çox miqdarda arsen, qurğuşun, nikel və kobalt kimi ağır metallar tapılır. Su filtri bu maddələrin yalnız çox kiçik bir hissəsini tutur, böyük hissəsi isə birbaşa ciyərlərə gedir.
4. İnfeksiya Riski
Qəlyan çox vaxt dost çevrəsində, ortaq müştük (və ya eyni şlanq) vasitəsilə çəkilir. Bu, infeksion xəstəliklərin yayılmasına şərait yaradır:
Vərəm
Herpes (dodaq uçuğu)
Müxtəlif virus mənşəli qrip və hepatit növləri.
5. Nikotin Asılılığı
Qəlyan tütünü tərkibində nikotin saxladığı üçün siqaret kimi güclü asılılıq yaradır. "Mən ancaq meyvəli çəkirəm, zərəri yoxdur" düşüncəsi yanlışdır, çünki dadlandırıcılar sadəcə tüstünün acılığını gizlədir, zərərini azaltmır.
Vacib qeyd: Qəlyan tüstüsü passiv çəkicilər (yanınızda oturanlar) üçün də siqaret tüstüsü qədər, bəzən isə ondan daha çox zərərlidir.
Qəlyanı tərgitmək həm fiziki asılılıqdan (nikotin), həm də sosial vərdişdən (məclislər, dostlarla vaxt keçirmə) uzaqlaşmaq deməkdir. Bu prosesi asanlaşdırmaq üçün aşağıdakı addımları tətbiq edə bilərsiniz:
1. "Tətikləyici" Məkanlardan Uzaq Durun
Qəlyanı tərgitməyin ilk həftələrində qəlyanaltılara (hookah lounge) getməyi dayandırın. Çünki həmin mühitdəki tüstü qoxusu və dostlarınızın çəkməsi sizdə güclü istək yaradacaq.
Məsləhət: Görüşlərinizi qəlyan olmayan kafelərdə və ya açıq havada (parklarda) təşkil edin.
2. "Ağız Boşluğunu" Məşğul Edin
Qəlyan çəkənlər adətən uzun müddət ağızlarında nəsə olmasına öyrəşirlər. Bu boşluğu doldurmaq üçün:
Şəkərsiz saqqız çeynəyin.
Su için (hər dəfə qəlyan istəyəndə bir stəkan su içmək istəyi azaldır).
Təzə meyvə və ya çərəz (məsələn, günəbaxan tumu) istifadə edin.
3. Fiziki Aktivliyi Artırın
İdman bədəndə endorfin (xoşbəxtlik hormonu) ifraz edir ki, bu da nikotin çatışmazlığından yaranan stress və gərginliyi azaldır.
Hər gün 20-30 dəqiqə sürətli yürüş edin.
Ağciyərlərinizin təmizləndiyini hiss etmək üçün dərindən nəfəs məşqləri edin.
4. Qənaət etdiyiniz Məbləği Hesablayın
Qəlyan kifayət qədər baha hobbidir. Hər dəfə qəlyana verəcəyiniz pulu bir kənara yığın. Ayın sonunda həmin məbləğlə özünüzə dəyərli bir hədiyyə alın. Bu, motivasiyanızı artıracaq.
5. Alternativ Məşğuliyyət Tapın
Qəlyan adətən "vaxt öldürmək" üçün istifadə olunur. Bu boşluğu dolduracaq yeni bir hobbi tapın:
Stolüstü oyunlar (şahmat, domino və s. - amma qəlyansız mühitdə).
Kitab oxumaq və ya maraqlı podkastlara qulaq asmaq.
6. Nikotin Əvəzediciləri (Lazım gələrsə)
Əgər asılılıq çox güclüdürsə və tərgitmək sizə fiziki ağrı və ya hədsiz sinir verirsə, nikotin yapışqanları və ya saqqızlarından istifadə edə bilərsiniz. Lakin bunları istifadə etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşmək daha yaxşı olar.
Kiçik bir addım: İlk olaraq, növbəti bir həftə ərzində qəlyan çəkməyəcəyinizə dair özünüzə söz verə bilərsinizmi? Bu müddətdə bədəninizdəki dəyişiklikləri izləmək sizə böyük motivasiya verəcək.
Qəlyanı tərgitməyə qərar verməyiniz ağciyərləriniz üçün edə biləcəyiniz ən böyük yaxşılıqdır. Bədəninizi toksinlərdən təmizləmək və tənəffüs yollarını rahatlatmaq üçün bu təbii üsullar çox effektlidir:
1. Zəncəfil və Bal qarışığı
Zəncəfil ağciyərlərdəki iltihabı azaldır və bəlğəmin xaric olunmasına kömək edir.
Hazırlanması: Təzə zəncəfili rəndələyib qaynar suya əlavə edin, 10 dəqiqə dəmləyin. Ilıq hala gəldikdə içərisinə bir çay qaşığı bal və bir neçə damla limon sıxıb hər gün için.
2. Sarıkök (Kurkuma)
Sarıkök güclü antioksidantdır və ağciyərlərin təmizlənməsində "möcüzəvi" təsirə malikdir.
İstifadəsi: Bir stəkan isti südə və ya suya yarım çay qaşığı sarıkök əlavə edib için. Bu, ağciyərlərdə toplanan zərərli maddələrin parçalanmasına kömək edir.
3. Buxar İnhalyasiyası
Qəlyan tüstüsü ciyərlərdə selikli qişanı qurudur və ağırlaşdırır. İsti buxar nəfəs yollarını açır.
Məsləhət: Bir qab qaynar suya bir neçə damla nanə və ya evkalipt yağı əlavə edin. Başınızı dəsmalla örtərək 10-15 dəqiqə bu buxarı nəfəs alın. Bu, ciyərlərinizdəki tıxanıqlığı aradan qaldıracaq.
4. Təbii "Drenaj" Qidaları
Bəzi qidalar birbaşa ağciyər sağlamlığı üçün "super qida" hesab olunur:
Sarımsaq: Tərkibindəki allisin maddəsi infeksiyalarla mübarizə aparır.
Kərəviz: Ciyərlərdəki toksinləri təmizləməyə kömək edir.
Keçiboynuzu (Pekmez və ya çay): Nəfəs darlığı və bəlğəm üçün ən effektiv təbii vasitələrdən biridir.
5. Bol Su və Antioksidant Meyvələr
Su toksinlərin böyrəklər və tər vasitəsilə bədəndən atılmasını sürətləndirir.
Gündə ən azı 2-2.5 litr su için.
Yaşıl çay için; o, ağciyərləri nikotinin qalıqlarından təmizləyən güclü antioksidantlarla zəngindir.
Kiçik bir məşq: "Dərin Nəfəs" (4-7-8 texnikası)
Ağciyərlərinizin həcmini bərpa etmək üçün hər səhər bunu edin:
4 saniyə ərzində burnunuzla dərindən nəfəs alın.
Nəfəsinizi 7 saniyə saxlayın.
8 saniyə ərzində yavaşca ağzınızdan (fit səsi çıxararaq) verin.
Bu üsullar həm də qəlyan istəyini (nikotin aclığını) azaltmağa kömək edəcək.
İlhamə ABADOVA